Aug 19, 2016

Bất đồng giữa các nhà sáng lập: thảm họa cho startup

Có thể bạn quan tâm

Mâu thuẫn là động lực thúc đẩy xã hội phát triển. Tuy nhiên, nếu những bất đồng không được kiểm soát thì sẽ là thảm họa, nhất là trong lĩnh vực có áp lực cao, nhiều rủi ro như startup.

batdong-startup-fundstart1


Theo kết quả khảo sát được tiến hành với 10 nghìn nhà sáng lập đến từ 4.000 doanh nghiệp startup, 65% doanh nghiệp startup thất bại có nguyên nhân đến từ mâu thuẫn giữa các nhà sáng lập trong dự án. Như vậy, mâu thuẫn giữa các nhà sáng lập trở thành nguyên nhân lớn nhất dẫn đến sự thất bại của startup.

Điều này cũng hoàn toàn dễ hiểu khi mà trong môi trường làm việc còn non nớt, thiếu kinh nghiệm và chưa vững vàng về cấu trúc tổ chức như startup, bất đồng có thể xảy ra thường xuyên và ở mức độ cao hơn. Thậm chí, cái tôi quá lớn của mỗi thành viên sáng lập có thể khiến cho các mẫu thuẫn trở nên không thể kiểm soát.

Giáo sư Noam Wasserman đến từ Đại học Kinhdoanh Harvard đã đề cập đến vấn đề này trong quyển sách The Founder’s Dilemmas/Những trường hợp tiến thoái lưỡng nan của người sáng lập trên cơ sở đúc kết những bài học kinh nghiệm sau nhiều cuộc nói chuyện với các nhà đầu tư, nhà sáng lập tại Đông Nam Á. Họ cũng chính là những người từng chứng kiến và trải nghiệm các câu chuyện thành công và thất bại của quá trình startup.

Vậy làm thế nào để kiểm soát bất đồng, thậm chí biến những bất đồng đó trở thành động lực thúc đẩy startup phát triển cũng như hạn chế những tranh cãi có thể khoét sâu mâu thuẫn giữa các thành viên sáng lập?

Có thỏa thuận rõ ràng

Không ít trường hợp vì quá ham mê với ý tưởng xây dựng và phát triển startup mà các thành viên sáng lập bỏ qua việc xây dựng thỏa thuận hay đưa ra thỏa thuận không rõ ràng. Bởi điều đó sẽ dẫn đến những rắc rối, rủi ro trong tương lai mà tiêu biểu nhất là bất đồng giữa Winklevoss và Zuckerberg của Facebook. Bởi việc đưa ra thỏa thuận chung sẽ giúp các thành viên sáng lập phân định rõ trách nhiệm, lợi ích của các bên trước khi khởi nghiệp để đảm bảo bộ máy khi đi vào vận hành sẽ trơn tru hơn. Ngay cả khi chẳng may xảy ra bất đồng cũng dễ tìm được hướng giải quyết dựa trên những thỏa thuận sẵn có.

batdong-startup-funstart2

Bất đồng giữa Winklevoss và Zuckerberg của Facebook là bài học đắt giá cho các startup

Vậy, nội dung của thỏa thuận nên gồm những giằng buộc nào? Thực tế là khó thể đưa ra quy chuẩn chung. Tuy nhiên, từ những startup thành công cũng như thất bài có thể thấy thỏa thuận thường tập trung vào 5 nhóm vấn đề chính:

1) Nhiệm vụ, trách nhiệm và đóng góp của từng thành viên,

2) Cổ phần sở hữu của từng thành viên sáng lập,

3) Cách thức xử lý cổ phần và vấn đề khác khi một thành viên sáng lập rời đi hay bị loại,

4) Mục tiêu và tầm nhìn của công ty hoặc dự án. 5) Sở hữu trí tuệ (Intellectual Property).

Không để cái tôi lấn át mục tiêu chung

Dù thỏa thuận đã có, nhưng như thế không có nghĩa các mâu thuẫn đã bị loại bỏ khi mà cái tôi trong mỗi thành viên sáng lập không được kiểm soát, nhất là khi “cái tôi” trong mỗi thành viên sáng lập đều rất mạnh. Do đó, việc kiểm soát “cái tôi” để không ảnh hưởng đến mục mà startup hướng đến phải được đặt lên hàng đầu.

Để làm được điều này, Quek Siu Rui - đồng sáng lập Công ty startup Carousell (ứng dụng chợ trực tuyến) đến từ Singapore do ba sinh viên Đại học Quốc Gia Singapore thành lập năm 2012 - chia sẻ: Họ đã có thỏa ước chung là việc cá nhân và chuyện “cái tôi” sẽ không được ưu tiên”. Tất cả phải tập trung cho sứ mệnh của công ty và sẵn sàng đón nhận ý kiến phản hồi và ý tưởng từ các thành viên khác trong nhóm.

Quan điểm của Quek Siu Rui cũng được các nhà sáng lập của Xurpas - một trong những công ty công nghệ lớn nhất Philippines thành lập năm 2001 chia sẻ. Thậm chí, Raymond Racaza - Chủ tịch Xurpas - cho biết: Họ luôn có mối quan hệ chuyên nghiệp cũng như những phê bình mang tính xây dựng. Mọi thành viên đều hiểu rằng: Chúng tôi luôn tìm kiếm lợi ích tốt nhất cho tất cả.

Không “dẫm chân” lên nhau

batdong-startup-fundstart3


Trong giai đoạn đầu, tất cả thành viên sáng lập đều làm việc theo tiêu chí chia sẻ trách nhiệm và giúp đỡ lẫn nhau. Nhưng điều đó không có nghĩa các thành viên đều có quyền quyết định ở tất cả công việc. Bởi điều đó thường gây ra nhầm lẫn, hiểu nhầm khiến tiến độ công việc bị đình trệ. Vì thế, dù mọi thành viên sáng lập đều có quyền đưa ra ý kiến trước khi đưa ra quyết định lớn, nhưng cần xác định rõ ai sẽ chịu trách nhiệm công việc nào và có hệ thống quản lý công việc rạch ròi. Việc phân chia nhiệm vụ rõ ràng, cụ thể dựa trên thế mạnh và sở trường của mỗi cá nhân sẽ giúp công việc suôn sẻ và trôi chảy hơn.

Startup Xurpas là một trong những trường hợp như thế. Chủ tịch Racaza cho biết: “Tôi lo chuyện điều hành công ty. Tôi đam mê việc tạo ra ý tưởng cho sản phẩm, phát triển sản phẩm và triển khai… Vai trò của tôi là lái tàu”. Trong khi thành viên sáng lập khác lại giỏi về xây dựng chiến lược. Vì thế, Xurpas cần đi đâu? Cơ hội nào cần nắm bắt? đều do anh ấy đề xuất để cùng nhau quyết định. Người thứ ba chuyên về công nghệ. Anh ấy là kiến trúc sư. Tất cả chúng tôi tuân thủ nguyên tắc đã đề ra và giờ vẫn đang hợp tác rất hiệu quả với nhau.

Dám nhận trách nhiệm, không đổ lỗi cho nhau


Khi đã phân công nhiệm vụ cụ thể rồi, thì việc phân định trách nhiệm thuộc về ai khi xảy chuyện cũng sẽ dễ dàng hơn, trách được tình trạng đổ vấy trách nhiệm cho nhau.

Ashwin Jeyapalasingam và Viren Doshi, các sáng lập viên của CatchThatBus - startup đến từ Malaysia chuyên về đặt vé xe bus trực tuyến - cho biết: Dù họ không thể gặp nhau trực tiếp thường xuyên, nhưng họ đã học cách hiểu nhau tốt hơn và cùng giải quyết các bất đồng. Jeyapalasingam cho rằng: “Trong quan hệ hợp tác thành công, dù là ở góc độ cá nhân hay chuyên nghiệp, điều quan trọng là khi đã có quyết định chung, cả hai bên phải chấp nhận cả kết quả và hậu quả của quyết định và không đổ lỗi cho nhau”.

Jeyapalasingam cũng chia sẻ một kinh nghiệm thực tế: Mâu thuẫn gần đây của CatchThatBus xuất phát từ sự xuất hiện của đối thủ cạnh tranh giảm giá thấp để giành giật khách hàng. Điều đó khiến cho CatchThatBus đứng trước quyết định khó khăn: Có nên chấp nhận ký hợp đồng không có lợi để giữ khách hàng hay duy trì giá ban đầu, không quan tâm đến việc hạ giá của đối thủ? Sau đó, tất cả thành viên chọn phương án thứ hai, cho dù vẫn còn nhiều khác biệt về quan điểm. Để rồi cuối cùng mọi người đều vui vẻ với khoản lỗ cùng nhau rút kinh nghiệm và tiếp tục tìm kiếm cơ hội mới".

Tìm lối thoát từ “người ngoài hiểu chuyện”


Khi xảy ra bất đồng giữa các thành viên sáng lập, cách tốt nhất là tìm bên thứ ba có kinh nghiệm và “hiểu chuyện” cho lời khuyên, giúp tỏa giải bất hòa. Đó là kinh nghiệm mà Vinnie Lauria - sáng lập viên của Golden Gate Ventures chia sẻ với các doanh nhân startup.

Theo Vinnie Lauria, có thời điểm một cá nhân nào đó không thể nói chuyện với người đồng sáng lập của công ty cũng như khó tiếp cận những nhà đầu tư của starup. Khi đó, cách tốt nhất là trò chuyện với những nhà sáng lập khác, những người từng trải qua hoàn cảnh tương tự. Đó là chuyện “không lạ” với tất cả startup.

Jeyapalasingam cũng cho rằng: Việc có mạng lưới các cố vấn rất quan trọng, bất kể họ là chuyên gia đến từ startup khác, nhà đầu tư... Bởi họ có thể đưa ra lời khuyên khách quan nhất, giúp nhanh chóng giải tỏa bất hòa khi xảy ra mâu thuẫn.

Có thể nói, mâu thuẫn là điều không thể tránh khỏi trong mọi mối quan hệ, nhất là với startup. Khi mâu thuẫn được kiểm soát tốt sẽ giúp cho mối quan hệ hợp tác trở nên bền vững hơn. Cách tốt nhất là các thành viên sáng lập nên cởi mở, trách kìm nén cảm xúc và sự tức giận. Bởi khi cảm xúc tiêu cực tích tụ dễ dẫn đến bùng phát, biến những cuộc thảo luận thành tranh cãi để rồi chẳng ai nghe ai, thậm chí là đường ai nấy đi khiến cho startup bị thất bại một cách đáng tiếc.

Xem thêm: